TK 29614 - Nota Grondrechten in een pluriforme samenleving

[Bijgewerkt t/m maandag 21 februari 2005]

• Actueel
• Kamerstukken
• Overheidspublicaties
• Maatschappelijke reacties, voor zover online en bij ons bekend

• Tweede Kamer stemt in met nota ''Grondrechten in de pluriforme samenleving'' (NJCM, 2 maart 2005). De Tweede Kamer stemt in met de regeringsnota 'Grondrechten in de pluriforme samenleving'. Minister De Graaf verwerpt het voorstel van de CDA-fractie om burgers tijdelijk dan wel permanent de vrijheid van meningsuiting te ontnemen wanneer zij misbruik van dat grondrecht maken. Dat bleek donderdag tijdens een kamerdebat over de regeringsnota.
• dinsdag 22 februari 2005  (19.00 uur): Tweede Kamer | Plenaire behandeling van van de nota

• nr. 2 / Nota Grondrechten in een pluriforme samenleving
• nr. 1 / Brief d.d. 17 mei 2004 van de Minister voor Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijksrelaties ten geleide van de nota (nr. 2)

• Ene grondrecht gaat niet boven het andere (Trouw, 23 februari 2005). Formeel zijn de grondrechten gelijk. De Grondwet kent geen rangorde, vindt de Tweede Kamer met minister De Graaf (D66). Maar enkele fracties vinden dat in de praktijk het ene grondrecht wat meer gelijk moet zijn dan het andere. Zo gaf Luchtenveld (VVD) aan dat hij er moeite mee heeft dat bijvoorbeeld met een beroep op de vrijheid van godsdienst dingen kunnen worden gezegd die discriminatoir kunnen uitwerken voor anderen. ,,Wat als je seksuele geaardheid op één lijn wordt gesteld met een ziekte of met diefstal?'' Van der Ham (D66) stelde andermaal voor om de speciale strafbepaling wegens smalende godslastering te schrappen. Eerdmans (LPF) : 'We moeten niet de religie de overheid laten binnensluipen. Die moet neutraal zijn'', Cörüz (CDA) bestreed dat: ,,Een neutrale overheid wil zeggen dat de overheid iedereen gelijk behandelt'', zei de christen-democraat.
• D66 zou Van Dijke nu niet meer aanpakken (ND, 23 februari 2005). D66 zou vandaag anders reageren op de uitspraken van het toenmalige RPF-Kamerlid Leen van Dijke inzake homoseksuele geaardheid dan zij in 1999 deed. ,,Wij vinden nu dat hij dat zou mogen zeggen'', stelde Kamerlid Boris van der Ham gisteravond in het Kamerdebat over botsende grondrechten.
• Verhagen: Nieuwe partijen laten toetsen (RefD, 23 februari 2005). Fractievoorzitter Verhagen (CDA) vindt dat nieuwe partijen pas aan de verkiezingen kunnen meedoen als hun doelstellingen door de rechter getoetst worden.Hij noemt als voorbeeld radicale moslimpartijen die de sharia willen invoeren, en ook de CP86. Ook moet het kabnet de juridische mogelijkheden onderzoeken om niet-democratische besluiten terug te draaien. 'Een hoofddoekjesplicht móet nietig verklaard worden.'
• Maxime Verhagen: verbied radicale moslimpartijen (Elsevier, 22 februari 2005, integrale tekst van samenvatting in dagelijkse nieuwsbrief Elsevier):
  CDA-fractieleider Maxime Verhagen wil dat nieuwe politieke partijen pas aan verkiezingen mee mogen doen na een toetsing van hun doelstellingen door de rechter. Zonodig moeten zij worden verboden. Op die manier wil hij voorkomen dat radicaal-islamitische partijen langs democratische weg de macht veroveren. Verhagen zegt dit deze week in een interview met Elsevier. 'Een partij die de sharia (het strenge islamitische recht) wil invoeren, moet worden verboden. Ik wil dat nieuwe partijen hun doelstellingen verplicht laten toetsen, voordat zij meedoen aan verkiezingen', aldus Verhagen. Verhagen wil voor de toetsing niet de inlichtingendienst, maar de gewone rechtbank inschakelen. Mochten moslimsradicalen er toch nog in slagen zetels te veroveren dan moeten de bestaande grondrechten worden verdedigd. Verhagen wil daarom dat het kabinet onderzoekt of er voldoende juridische mogelijkheden zijn om niet-democratische besluiten te vernietigen. 'Een hoofddoekjesplicht móet nietig verklaard worden'. De duizenden radicalen die met gewelddadige middelen een islamstaat willen vestigen baren Verhagen zorgen. Maar even gevaarlijk is de veel grotere groep moslims die dat via geweldloze middelen wil bereiken. 'Er zijn tekenen dat radicale moslims achterstandswijken en deelgemeenten langs democratische weg willen veroveren. Ik wil dat kunnen voorkomen', zegt hij. Verhagen vreest dat ook in Nederland sharia-tribunalen ontstaan. 'In ieder geval zeggen duizenden moslims dat ze expliciet de sharia nastreven. Een grote meerderheid voelt zich hier wel thuis, maar we moeten voorkomen dat zij zich – door sociale controle in een gesloten bevolkingsgroep - gedwongen voelen om zich straks aan zo’n tribunaal te onderwerpen'. Hij slaat met argusogen gade hoe imams bemiddelen in huwelijken. 'De imam mag bemiddelen, maar ik tolereer niet dat hij voor eigen rechter speelt en regelingen treft die haaks staan op onze rechtsstaat'.
• Rob Giebels: Fundamenteel hete aardappels (NRC-Handelsblad, 21 februari 2005, onderdeel parlementaire rubriek Retour Brussel - Den Haag). De nota 'Grondrechten in de pluriforme samenleving' staat na 3 maal uitstel op de agenda van de plenaire Tweede-Kamervergadering.
   
• Eimert van Middelkoop: Alle grondrechten zijn gelijk, maar sommige ... (Nederlands Dagblad, 5 juni 2004). Met enige overdrijving kan worden geconstateerd dat in ons land sinds enkele jaren een cultuurstrijd woedt. De factor godsdienst, in het bijzonder manifestaties van de islam, speelt daarbij een centrale rol. De nota van minister Thom de Graaf, Nota grondrechten in een pluriforme samenleving, is een doorwrocht stuk met een conservatieve strekking, want - om enkele van de belangrijkste conclusies te noemen - de grondwet behoeft geen wijziging en er is geen noodzaak een rangorde aan te brengen tussen de grondrechten.
• Piet de Jong: Grondrechten (Nederlands Dagblad, 24 mei 2004). Stel dat minister Thom de Graaf (Bestuurlijke Vernieuwing) homoseksualiteit als een vieze, vuile zonde zou typeren. Hij zou gerede kans lopen door de strafrechter veroordeeld te worden wegens discriminatie. Een vergezocht voorbeeld? Nee, de bewindsman kwam er vorige week zelf mee bij de presentatie van de kabinetsnota Grondrechten in een pluriforme samenleving, om aan te geven dat het verschil maakt, hoe je iets zegt, met welke bedoeling én of het een bijdrage levert aan het maatschappelijk debat.
• Ruud van Heese en Cees van der Laan: Ieder grondrecht even belangrijk (Trouw, 19 mei 2004). Moet de grondwet zo worden veranderd dat het ene grondrecht belangrijker wordt gevonden dan het andere? Nee, vindt het kabinet. Niet alleen maken internationale verdragen dat onmogelijk, het kabinet vindt het ook niet wenselijk. Als grondrechten met elkaar in botsing komen, is het de taak van de rechter om in een concrete zaak af te wegen welk grondrecht voorrang heeft.
• Kabinet: grondrechten zijn alle gelijkwaardig (Trouw, 19 mei 2004). Vrijheid van meningsuiting gaat niet boven vrijheid van godsdienst, of andersom. Ook het beginsel van non-discriminatie staat niet boven enig ander grondrecht. Van een rangorde in de grondrechten is geen sprake. Deze lijn kiest het kabinet in de nota 'grondrechten in de pluriforme samenleving'.
• Afwijzen van leefwijze homo's mag (Reformatorisch Dagblad, 18 mei 2004). Homoseksualiteit afwijzen op grond van de geloofsleer moet mogelijk blijven. Het wijzigen van de Grondwet om in die situatie verandering te brengen, is niet gewenst, aldus minister De Graaf (D66) van Bestuurlijke Vernieuwing in de Nota Grondrechten.
• Nota Grondrechten in een pluriforme samenleving verschenen (bericht BZK dd. 18 mei 2004) De Grondwet biedt de ruimte om adequaat om te gaan met maatschappelijke vraagstukken die mede voortvloeien uit een steeds pluriformer wordende samenleving. Het gaat daarbij om vraagstukken als discriminatie, het dragen van een hoofddoek en andere kledingstukken of sieraden die uitdrukking kunnen geven aan godsdienstige opvattingen, eerwraak, vrouwelijke genitale verminking en de vestiging van gebedsruimten in openbare (onderwijs) instellingen. De Grondwet hoeft daarom niet te worden bijgesteld  Dit is de belangrijkste conclusie uit de nota ‘Grondrechten in een pluriforme samenleving’ die minister De Graaf (BVK) vandaag namens het Kabinet naar de Tweede Kamer heeft gestuurd.
  • Nota Grondrechten in een pluriforme samenleving. (voor de haastige lezers: samenvatting v.a. bladz. 19)
• Piet H. de Jong: ''Politici moeten niet voor boekverboden pleiten'' (Nederlands Dagblad, 14 mei 2004).  ,,In een pluriforme samenleving moet je tegen een stootje kunnen. Vaak is dat niet plezierig, maar het moet wel. Tolerantie is in onze pluriforme samenleving onmisbaar.'' André Rouvoet, fractievoorzitter van de ChristenUnie in de Tweede Kamer, is er vast van overtuigd dat tolerantie en geestelijke vrijheid, waaronder de godsdienstvrijheid, noodzakelijk zijn om de Nederlandse samenleving kwalitatief op peil te houden. Het Kamerlid maakt zich zorgen over het gebrek aan respect in het debat over de opkomst van de islam in Nederland.